Choć w przestrzeni publicznej coraz częściej mówi się o potrzebie ekonomicznej edukacji młodego pokolenia Polaków, badania przynoszą niepokojące wnioski. Niespełna 65 proc. młodzieży w wieku 13-17 lat deklaruje, że ich rodzice lub opiekunowie rozmawiają z nimi o finansach, a niemal 60 proc. ankietowanych nie planuje rozpoczęcia inwestowania po osiągnięciu pełnoletności^[1]. Zapytaliśmy ekspertki finmarie, fundacji zajmującej się edukacją finansową kobiet, jak zabezpieczyć przyszłość finansową naszych podopiecznych.

Polacy rozumieją podstawowe mechanizmy ekonomiczne, ale rzadko wykorzystują swoją wiedzę w praktyce^[2]. Mimo pewnych trudności z przełożeniem wiedzy teoretycznej na praktykę, gromadzimy coraz więcej aktywów finansowych, których wartość na koniec 2025 roku przekroczyła 3.9 bln zł^[3]. Polacy najczęściej odkładają środki na „czarną godzinę”, budując poduszkę finansową, która zabezpieczy ich na wypadek choroby lub utraty pracy, ale nie brakuje także osób, które oszczędzają dodatkowe środki na emeryturę lub na wejście w dorosłość swojego potomstwa.

Rodzice zwykle starają zapewnić się swoim dzieciom jak najlepszy start w dorosłe życie. Nie zawsze jednak są zgodni co do tego, co ten „dobry start” właściwie miałby oznaczać: czy są to środki na edukację, kapitał na rozpoczęcie własnego biznesu czy wkład własny do kredytu hipotecznego. W zależności od udzielonej odpowiedzi, potrzeby finansowe mogą się istotnie różnić, dlatego warto jak najwcześniej porozmawiać z partnerem i przygotować wspólny plan działania, który będziemy konsekwentnie realizować przez lata.

Małgorzata Gliwińska, fundatorka fundacji finmarie Polska zwraca uwagę na często pomijany element równania, który także składa się na „dobry początek”:

- Pamiętajmy, że kapitał „na start” to nie wszystko. Nie mniej istotna jest odpowiednia edukacja finansowa, która ułatwi podejmowanie decyzji o alokacji środków i zarządzanie budżetem. Aż 45% rodziców przedszkolaków uważa, że edukację finansową dziecka należy rozpocząć w klasach I-III szkoły podstawowej, a 30%, że nawet jeszcze przed pierwszym dzwonkiem^[4]. Im wcześniej zaczniemy przekazywać wiedzę z zakresu finansów, tym większa szansa, że zdążymy wykształcić u potomstwa odpowiednie nawyki, które ułatwią mu wejście w dorosłość.

W jaki sposób gromadzić środki na „dobry start”?

Do długoterminowego oszczędzania najlepiej podejść metodycznie. Usiądźmy z partnerem lub partnerką i określmy nadrzędny cel finansowy. Ważne, żeby był jasno zdefiniowany, choć biorąc pod uwagę wieloletni horyzont takiej inwestycji, nie należy „przywiązywać się” do konkretnej kwoty – określmy raczej przedsięwzięcie, na które zostaną przeznaczone zgromadzone środki. Zastanówmy się wspólnie, ile jesteśmy w stanie zaoszczędzić oraz określmy źródła dochodów, uwzględniając także świadczenia publiczne. Jak wynika z badania przeprowadzonego przez Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce, niemal 25% gospodarstw domowych pobierających świadczenie z programu Rodzina 800+, przeznacza te wpływy na budowanie oszczędności i portfela inwestycyjnego^[5].
Warto także szczerze ocenić naszą skłonność do ryzyka, i to na jej podstawie dobrać instrumenty finansowe, które pomogą nam w osiągnieciu celu. Pamiętajmy o tym, żeby zabezpieczyć kapitał przed inflacją, która w długim okresie może istotnie uszczuplić jego wartość.

- Nawet niewielkie, systematycznie odkładane kwoty zbudują w dłuższej perspektywie spory kapitał, dlatego ważne jest, aby zacząć jak najwcześniej – najlepiej już w momencie podjęcia decyzji o dziecku. Na naszą korzyść działa mechanizm procentu składanego. Przykładowo, odkładając co miesiąc 200 zł przez 18 lat, zakładając roczny zysk na poziomie 6%, wraz z odsetkami zgromadzimy około 77 tysięcy złotych, mimo, że sam depozyt to łącznie 43 200 zł. Jeżeli mamy problem z regularnym oszczędzaniem, ustawmy zlecenie stałe w aplikacji bankowej, żeby automatycznie odłożyć stałą kwotę w każdym miesiącu – radzi Karolina Decker, Prezeska Fundacji finmarie Polska.

Jak kształtować nawyki finansowe dziecka?

Aż 73% rodziców przedszkolaków lat deklaruje zainteresowanie bezpłatnymi zajęciami w zakresie edukacji finansowej dla swoich pociech^[6]. Jeśli zdecydujemy się na odkładanie pieniędzy „na start”, to warto włączyć samego beneficjenta w proces gromadzenia kapitału i przekazywać mu informacje na temat mechanizmów finansowych.

- Aby wykształcić w dziecku nawyk oszczędzania, powinniśmy nauczyć je umiejętności odraczania gratyfikacji. Informujmy je o naszych rodzinnych planach finansowych i tłumaczmy, że czasem warto zrezygnować z drobnych przyjemności na rzecz większego celu w przyszłości, np. zagranicznej wycieczki. Pokazujmy, jak w praktyce wygląda domowy budżet, jakie wpływy i wydatki się na niego składają, i dlaczego niektóre pozycje są ważniejsze od pozostałych – to najlepsza nauka odpowiedzialnego rozporządzania dostępnymi środkami - mówi Małgorzata Gliwińska.

Delikatna kwestia, którą warto przemyśleć już na początku

Poruszając temat zabezpieczenia finansowego dziecka, nie sposób pominąć kwestii bezpieczeństwa zaoszczędzonego kapitału. To delikatny temat, dotykający samej istoty wzajemnych relacji, ale warto się nim zająć, zanim będzie za późno. Środki na „dobry start” gromadzimy latami, a ich wydanie to często kwestia jednego naciśnięcia przycisku „kup teraz”. Jak zabezpieczyć oszczędności przed impulsowym wydaniem?

Możemy zdecydować o przekazywaniu ich w transzach związanych z osiąganiem kolejnych „kamieni milowych” takich jak np. rozpoczęcie studiów czy ślub. Pamiętajmy, że chęć dodania dodatkowego „bezpiecznika” nie jest wyłącznie kwestią dotyczącą wzajemnego zaufania. Po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, nasza rola jako rodziców ewoluuje w kierunku doradcy, a nie opiekuna, dlatego ważna jest szczera, otwarta rozmowa, w której podkreślimy, że wyrobienie dobrych nawyków finansowych to często kwestia wielu lat praktyki, i że możemy w tej kwestii służyć radą i doświadczeniem.

Benjamin Franklin powiedział kiedyś, że inwestycja w wiedzę przynosi najwyższą stopę zwrotu. Pragnąc zadbać o przyszłość finansową naszych dzieci pamiętajmy, żeby nie pomijać edukacji finansowej. Traktujmy wiedzę ekonomiczną jako latarnię morską, która ułatwia nawigację także w trudnej sytuacji, i pozwala bezpiecznie osiągnąć założony cel.

^[1] Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce, „Junior w świecie nowoczesnych usług finansowych”

^[2] Polski Instytut Ekonomiczny, „Economic Weekly 45/2025, November 13, 2025”

^[3] Polski Fundusz Rozwoju, „Oszczędności Polaków”,

^[4] Fundacja Banku Milenium, „Badanie świadomości rodziców na temat edukacji finansowej dzieci w wieku 3-7 lat”

^[5] Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce, „Na co przeznaczamy środki z programu Rodzina 800+?”,

^[6] Fundacja Banku Milenium, „Badanie świadomości rodziców na temat edukacji finansowej dzieci w wieku 3-7 lat”